ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Το νεο-αυτοκρατορικό (όχι νέο-Οθωμανικό) αφήγημα του Ερντογάν μπροστά στα αδιέξοδα του

Δεκεμβρίου 19th, 2016
Το νεο-αυτοκρατορικό (όχι νέο-Οθωμανικό) αφήγημα του Ερντογάν μπροστά στα αδιέξοδα του
ΑΠΟΨΕΙΣ
0
Share Button

του Γιώργου Βεργόπουλου

** Το άρθρο γράφτηκε πριν την δολοφονική επίθεση με πυρά εναντίον του Ρώσου πρέσβη  στην Άγκυρα.

vergopoulos_g

Γιώργος Βεργόπουλος

*Η ανάκτηση του Αλέπο από την κυβέρνηση Άσαντ, η επικείμενη εκδίωξη του ISIS από την Μοσούλη, οι συνεχείς επιθέσεις αυτοκτονίας στην Τουρκία από παρακλάδι του ΡΚΚ συνδέονται μεταξύ τους με ένα νοηματικό νήμα. Το αδιέξοδο στο οποίο έχει βρεθεί η εξωτερική πολιτική και η πολιτική ασφαλείας της κυβέρνησης Ερντογάν.

Ο Ερντογάν επιχείρησε να υπερβεί την παραδοσιακή αντίθεση ισλαμιστών – εθνικιστών στην Τουρκία συνενώνοντας τις δυο πτέρυγες σε ένα νέο αφήγημα όπου η Τουρκία αναδεικνύεται σε ηγέτιδα δύναμη του σουνιτικού κόσμου διατηρώντας ταυτόχρονα την εθνικιστική διάσταση της πολιτικής της.

Το αφήγημα του Ερντογάν δεν είναι νέο-Οθωμανικό όπως κάποιοι υποστηρίζουν γιατί δεν υποτάσσει τον τουρκικό εθνικισμό στο θρησκευτικό στοιχείο, όπως συνέβαινε επί της αυτοκρατορίας. Και βέβαια δεν είναι νέο-Τουρκικό γιατί δεν έχει κοσμικό χαρακτήρα.

Στο ιδιότυπο πάντρεμα που επιδιώκει ο Ερντογάν η Τουρκία ως εθνικό κράτος (με πλήρη περιστολή των δικαιωμάτων των μειονοτήτων όπως οι Κούρδοι) θα αποτελεί ταυτόχρονα και την ηγεσία των σουνιτικών πληθυσμών στην ευρύτερη περιοχή της. Είτε με άμεση τουρκική παρουσία στα εδάφη τους υπό τη μορφή «ζωνών ασφαλείας» είτε μέσω εκπροσώπων (proxies) είτε με στρατηγικές (και λεόντειες) συμμαχίες με τις αποδυναμωμένες κρατικές οντότητες της περιοχής.

Αν ομοιάζει με κάποιο ιστορικό προηγούμενο αυτό το σενάριο, δεν είναι αυτό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας αλλά αυτό των κεντροευρωπαϊκών αυτοκρατοριών πριν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπου ένα ισχυρό και σύγχρονο έθνος – κράτος (Αυστρία, Γερμανία) ηγείτο μιας αυτοκρατορίας που την ένωναν οικονομικοί και πολιτιστικοί δεσμοί. Χωρίς όμως τα δυνατότητα των περιφερειακών εθνών να αναχθούν στο ίδιο επίπεδο με το ηγετικό. Και με (μικρότερη ή μεγαλύτερη) καταπίεση των μειονοτήτων στο εσωτερικό του κεντρικού έθνους – κράτους.

Στο αφήγημα Ερντογάν, η κυρίαρχη πληθυσμιακή  ομάδα είναι οι Τούρκοι Σουνίτες. Περιθωριοποιώντας στο εσωτερικό της Τουρκίας όχι μόνο τους Κούρδους αλλά και τους Τούρκους Αλεβίτες. Άρα η βάση του αφηγήματος είναι περίπου το 60% του πληθυσμού της Τουρκίας. Στο εξωτερικό, στον περίγυρο της Τουρκίας, σύμμαχοι (χωρίς πλήρη δικαιώματα) θεωρούνται οι σουνίτες (άραβες ή τουρκόφωνοι). Αντίπαλοι είναι οι Κούρδοι, οι Αρμένιοι, οι άραβες Σιίτες. 

Στη θεωρία,  το σενάριο Ερντογάν στηρίζεται σε δυο πλειοψηφίες. Την πλειοψηφία των Τούρκων Σουνιτών στο εσωτερικό της χώρας και στην πλειοψηφία των αράβων Σουνιτών στην Μέση Ανατολή.

Στην πράξη, το νεο-αυτοκρατορικό αφήγημα Ερντογάν βαδίζει από ήττα σε ήττα.

Στην Αίγυπτο η εξέγερση των Αδελφών Μουσουλμάνων την οποία έμμεσα υποστήριξε ο Ερντογάν και η σύντομη άνοδος του Μόρσι στην εξουσία οδήγησαν στην στρατιωτική επέμβαση υπό τον Σίσι  και στην αναθέρμανση των σχέσεων Αιγύπτου – Συρίας –Ιράκ. Ο Σίσι διατηρεί καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ αλλά ταυτόχρονα κινείται σε Νασερική κατεύθυνση, προτάσσει τον αραβικό εθνικισμό έναντι του θρησκευτικού στοιχείου.

Στη Συρία ο Ερντογάν επένδυσε από το 2011 στην ανατροπή Άσαντ και ενίσχυσε με κάθε τρόπο όχι μόνον τους «μετριοπαθείς αντάρτες» αλλά και την Αλ Κάιντα στη Συρία. Μετά τη ρωσική επέμβαση το καθεστώς Άσαντ σταθεροποιήθηκε και η ανάκτηση του Αλέπο αποτελεί σημείο καμπής για τον εμφύλιο στη Συρία, πραγματικά και συμβολικά.

Σε Ιράκ και Συρία ο Ερντογάν επιδίωξε την αποδυνάμωση των Κούρδων, με βομβαρδισμούς, με στήριξη ακόμη και του ISIS κατά περιόδους, με άμεση επέμβαση στη βόρεια Συρία πρόσφατα. Όμως οι Κούρδοι και στο Ιράκ και στη Συρία έχουν κρατήσει τα εδάφη τους ενώ οι (κυρίως Σιιτικές) δυνάμεις της κυβέρνησης του Ιράκ πλησιάζουν στην ανάκτηση της Μοσούλης. Οι δυο μεγάλες σουνιτικές πόλεις του βορρά, το Αλέπο και η Μοσούλη,  πέφτουν στα χέρια των (κοσμικών μεν αλλά) Σιιτικών κυβερνήσεων  της Δαμασκού και της Βαγδάτης. Και η Τουρκία απλώς παρακολουθεί.

Στον Καύκασο, μια σύντομη απόπειρα να ξανανοίξει το μέτωπο Αζέρων – Αρμένιων στο Καραμπάχ απέτυχε στη γέννηση της. Η επιρροή του Ερντογάν στους Αζέρους έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια, καθώς οι Αζέροι είναι μεν εθνικά συγγενείς των Τούρκων αλλά είναι Σιίτες. Οπότε το Ιράν έχει «βάλει πόδι» στο Μπακού.

Η προσπάθεια του Ερντογάν για μια μερική προσέγγιση με τον Πούτιν ήταν αναγκαστική, για να του επιτραπεί η είσοδος στη βόρεια Συρία και να εμποδίσει τη συνένωση των Κουρδικών θυλάκων. Όμως κι αυτή η τακτική δεν αποδίδει ιδιαίτερα, γιατί οι Κούρδοι επαναπροσέγγισαν τον Άσαντ και επενδύουν τουλάχιστον σε μια εκτεταμένη αυτονομία εντός της Συρίας μετά το τέλος του εμφυλίου. Περίπου το ίδιο καθεστώς έχουν κατοχυρώσει και στο Ιράκ. Η τυπική ανεξαρτησία Κουρδικού κράτους είναι πιο μακριά απ ότι φαίνεται και στη Συρία και στο Ιράκ, αλλά η de facto αυτοδιάθεση τους είναι δεδομένη.

Οι βομβαρδισμοί και οι πολιορκίες Κουρδικών πόλεων στο εσωτερικό της Τουρκίας, οι επιθέσεις κατά των Κούρδων σε Ιράκ και Συρία, προκάλεσαν την αναζωπύρωση της δράσης του ΡΚΚ μέσα στην Τουρκία. Η εξέλιξη αυτή και ειδικά οι επιθέσεις αυτοκτονίας είναι πολλαπλά αρνητική για τον λαό της Τουρκίας, η καταπίεση του HDP γίνεται ασφυκτική όπως και κάθε άλλης αντιπολίτευσης. Οι φανατικοί του Ερντογάν δεν επιτίθενται μόνον στους Κούρδους αλλά και σε συνοικίες Αλεβιτών (οι οποίοι ιστορικά είναι ψηφοφόροι του κοσμικού Ρεπουμπλικανικού κόμματος).

Στην ουσία η Τουρκία όσο ξετυλίγεται το αφήγημα Ερντογάν μπαίνει όλο και βαθύτερα στο μεσανατολικό αδιέξοδο. Τουρκικός στρατός πολεμά έξω από τα σύνορα ενώ το εσωτερικό μέτωπο γίνεται συνεχώς και πιο αιματηρό.

Μέσα σε όλα αυτά η Τουρκική οικονομία υποφέρει και οι προοπτικές προσέγγισης με την ΕΕ είναι πιο μακρινές από ποτέ. Η μεσαία τάξη των αστικών κέντρων της Τουρκίας πληρώνει λοιπόν άμεσα τις συνέπειες των επιδιώξεων Ερντογάν και νομοτελειακά θα αρχίσει να αποστασιοποιείται πολιτικά. Ενώ μια  περαιτέρω αυταρχοποίηση της κυβέρνησης Ερντογάν θα βαθύνει και το σπιράλ της βίας στο εσωτερικό και τη διάλυση της οικονομίας.

Αυτά όλα δεν σημαίνουν ότι ο Ερντογάν θα ανατραπεί άμεσα. Είναι πιθανό να γαντζωθεί στην εξουσία και να δυναμώσει κι άλλο με εκκαθαρίσεις τα ερείσματα του στους μηχανισμούς. Άλλωστε διαθέτει μια ισχυρή, πλειοψηφική αθροιστικά με τους Γκρίζους Λύκους, εκλογική βάση που βγαίνει υπέρ του στο πεζοδρόμιο.

Το καθεστώς Ερντογάν δεν είναι χούντα, είναι αυτό που στη Μέση Ανατολή αποκαλείται sectarian. Καθεστώς που αντλεί τη νομιμοποίηση του από θρησκευτικούς/ ή και εθνικούς  διαχωρισμούς. Αυτά τα καθεστώτα έχουν βυθίσει τη Μέση Ανατολή σε περιφερειακούς και εμφύλιους πολέμους οι οποίοι σταματούν πολύ δυσκολότερα από όσο ξεκινούν.

enter4news.gr

Share Button

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *